Schade aan het vetkussen onder de voet

Wat is ‘het vetkussen’ onder de voet?

Een 'vetkussen' in de voetzolen speelt een essentiële rol. De voetzolen zijn namelijk de autobanden en de schokdempers van het menselijk lichaam. Het vetkussen bestaat uit kleine kamers met daarin vloeibaar vet: het verkamersysteem.

Het vetkamersysteem bestaat uit kleine kamertjes. Door het vetkamersysteem lopen bloedvaten en zenuwen.

Onder de voet, van het hielbeen naar de voorvoet, loopt een sterke peesplaat: de fascia plantaris. Deze peesplaat geeft ondersteuning aan de voet en vangt de schokken op van het lopen. Het vetkamersysteem ligt tussen die peesplaat en de huid en zorgt ervoor dat we niet rechtstreeks op onze voetbotjes lopen. Door een te grote druk op het vetkamersysteem kunnen kamertjes lek raken.

Schade aan het vetkamersysteem

Klachten aan het vetkamersysteem onder de voorvoet worden in de volksmond ook wel een 'doorgezakte voorvoet' genoemd. Op onderstaande afbeelding ziet u hoe de kopjes van de middenvoetsbeentjes door het vetkamersysteem zakken en dicht(er) bij de grond komen te liggen, kort onder het huidoppervlak. Hetzelfde proces kan ook voorkomen onder de hiel. Bij een gezond vetkamersysteem kunt u met een aftastende vinger niet de controuren van het hielbeen voelen. Is dit wel het geval, dan is de kans groot dat het vetkamersysteem niet meer als schokdemper functioneert.

Het vetkussen wordt het meest belast onder de kopjes van de middenvoetsbeentjes (voorste pijl) en onder het hielbeen (achterste pijl). Bij schade aan het vetkussen zakken deze structuren (rechter afbeelding) waardoor klachten ontstaan.

Pezen van de tenen onder druk

Onder de voorvoet lopen, beschermd door het vetkussen, de pezen waarmee u uw tenen kunt buigen. Deze pezen worden omhuld door een peeskoker waarin de pees heen en weer kan schuiven. De peeskoker maakt gelei-achtige vloeistof waardoor de pees gemakkelijk in zijn koker glijdt.

Als het vetkussen dunner wordt, zakken de kopjes van de middenvoetsbeentjes naar beneden en drukt er meer gewicht op de pezen. Duurt dit lang (waarschijnlijk een jaar of langer) dan kan een ontstekingsproces ontstaan. De peeskoker beschadigt en het vocht uit de peeskoker lekt in het vetkamersysteem. Dit vocht kan op zijn beurt de vetkamers verder beschadigen.

Oorzaken van vetkamerschade

Vaak spelen meerdere factoren een rol bij vetkamerschade. De meest voorkomende oorzaken zijn overbelasting en/of veroudering. Daarnaast is er een grotere kans op klachten bij mensen met overgewicht, een staand of lopend beroep en een korte achillespees / kuitspieren. Verder komt het vaker voor bij mensen die intensiever zijn gaan sporten of andere activiteiten waar de voet extra wordt belast.

Klachten van vetkamerschade

De klachten die het meeste voorkomen bij schade aan het vetkussen onder de voet kunnen erg lijken op de klachten van een hielspoor of onder de voorvoet op de klachten die horen bij een neuroom van Morton. Vetkamerschade verloopt in vier fasen. Door middel van een echo kunnen deze stadia onderscheiden worden:

• Stadium 1: Vetkussen is minder dan de helft van de normale dikte;
• Stadium 2: Doordat de vetkamers lek raken stroomt het vet vrij heen en weer tussen de verschillende kamers;
• Stadium 3: Vetkamers sterven af en worden ‘ingepakt’ in littekenweefsel;
• Stadium 4: Vetkamers komen in zoverre kapot dat de botten direct onder de huid liggen.

Diagnose van vetkamerschade

Een diagnose wordt gesteld naar aanleiding van uw verhaal en lichamelijk en aanvullend onderzoek. De specialist beoordeelt tijdens het onderzoek een pijnlijk vetkussen door er op een speciale manier op te drukken. Daarnaast is de stand van uw voeten belangrijk.

Aanvullend onderzoek kan gedaan owrden in de vorm van een echo. Met een echo kan de specialist zoen of de vetkamerstructuur dunner is dan normaal en of er andere afwijken zijn in de vetkamers.

Behandelmogelijkheden van vetkamerschade

Niet-operatief

In principe is er geen operatie mogelijk om een beschadigd vetkamersysteem te herstellen en wordt geprobeerd zonder operatie de klachten te verhelpen.

• Blootvoets lopen
• Pijnhabituatie en desensitisatie
• Gebruik van voetroller
• Schoenaanpassing
• Schoenadvies
• Steunzolen
• Pijnstillers

Pijnhabituatie en desensitisatie

Pijnhabituatie (pijngewenning) betekent dat je lichaam na herhaalde pijnprikkels minder gevoelig wordt. Desensitisatie betekent dat een gevoelige locatie stap voor stap minder gevoelig wordt gemaakt.

Bij pijn onder de voet zien we dat dit proces een rol kan spelen, maar dat bijna al het onderzoek komt uit laboratoriumstudies, niet uit klinische revalidatie van de voetzool. Toch helpen deze inzichten om beter te begrijpen waarom sommige mensen wennen aan prikkels en anderen juist niet.

Wat laat onderzoek zien?

Onderzoekers gebruiken vaak warmteprikkels of herhaalde tactiele stimulatie om te zien hoe het zenuwstelsel reageert. Uit dit soort studies komt naar voren:

• Herhaalde pijn op dezelfde plek kan leiden tot minder pijn na verloop van tijd (gewenning)
• Afwisselen van plek of te hoge intensiteit kan juist leiden tot méér pijn (sensitisatie)
• Sommige mensen zijn van nature “habituators” en wennen dus sneller; anderen zijn “sensitizers”, dus meer gevoelige reageerders
• De verwachting (“deze prikkel is veilig / gevaarlijk”) beïnvloedt de uitkomst sterk

Wat betekent dit voor overgevoelige voetzolen?

Gewenning aan pijn kan optreden en we weten uit onderzoek dat:

• Herhaalde pijnprikkels niet altijd desensitiseren (afharden voor prikkels);
• Sommige mensen juist gevoeliger worden, vooral bij hoge intensiteit of angst.

Wat doet een specialist anders dan een algemene zorgverlener?

Een expert in voet en enkelklachten (zoals bij Podozorg) kan:

• Onderscheid maken tussen neuropathische overgevoeligheid, vetkamerschade, fasciopathie of zenuwbeknelling;
• Beoordelen of er risico bestaat op verergering bij verkeerde stimulatie;
• Veilig een stapsgewijs desensitisatieplan opstellen (zonder onnodige pijn);
• Aanvullende interventies inzetten zoals schoeiseloptimalisatie, sensorische training of zenuwmobilisatie.

Praktische tips voor patiënten

Gebruik liever niet al te pijnlijke prikkels om te wennen aan aanraking:

• Beginnen met materialen die niet meteen een fors pijnsignaal veroorzaken;
• Later variëren in textuur (eerst fijn grind, daarna grover, daarna grover met scherpere randen);
• Korte sessies. Het gaat om het pijnmomentje, dit mag meerdere keren per dag;
• Stoppen bij toename van pijn of een branderig gevoel.

Een specialist kan dit uitbreiden met een persoonlijk schema.

Operatief

Het herstellen van beschadigde vetkamers met een operatie is niet mogelijk. In de praktijk blijkt dit ook nooit nodig: met de beschikbare niet-operatieve behandelingen wordt elke voet uiteindelijk weer functioneel belastbaar.

Vind een praktijk

Herkent u deze klachten? Onze podologen en podotherapeuten kunnen uw klachten verhelpen. Met meer dan 100 praktijken zit er altijd een Podozorg praktijk bij u in de buurt. Klik op de onderstaande knop om de dichtstbijzijnde praktijk te vinden.

Vind een praktijk